Nagły upadek komunizmu w 1989 roku, a następnie rozpad ZSRR, zapoczątkował burzliwy okres przejściowy. Po obaleniu reżimu zniesiono stary porządek, począwszy od rządów gospodarki planowanej i egalitarystycznych stosunków społecznych, i wprowadzono restrukturyzację ustrojowa.

Kryzys gospodarczy w pierwszych latach transformacji był głębszy niż ?Wielki Kryzys? w 1930 roku. Obywatele, tak zwanych krajów tranformacji, przezyli wojny domowe, niestabilnośc polityczna, bezrobocie i hiperinflacje. Do końca 2000 roku, większość z 28 krajów transformacji, wyszła z kryzysu gospodarczego i osiągnęła pewien poziom stabilności instytucjonalnej. Na dzień dzisiejszy nie ma już drastycznych różnic w obszarze całego regionu, dotyczących wzrostu gospodarczego, stopnia pluralizmu politycznego i demokratyzacji. Najlepiej rozwinięte kraje pod względem ekonomicznym i instytucjonalnym, w których skład wchodzi 5 krajów Europy Środkowej i 3 kraje bałtyckie, dołączyły do Unii Europejskiej w 2004 i 2007 roku.

Raport ten, pokazuje przebieg regionalnej transformacji terenów postkomunistycznych i zwraca uwagę na publiczną funkcję planowania miejskiego. Analiza porównawcza, komunistycznej i post komunistycznej urbanistyki, jest skomplikowana ze względu na ilość wad i zalet, jak i różnorodność kulturową. Raport przedstawia wspólne podstawy planowania terenów zurbanizowanych dla 28 narodów.

Reforma podstawowych funkcji planowania nastąpiła wraz z procesem prywatyzacji, który został przeprowadzony w całym regionie. Kontrola, sprawowana do tej pory przez potężne państwo komunistyczne, występujące w roli głównego budowniczego, została zastąpiona przez podmioty prywatne. Planiści, przeszkoleni w systemie komunistycznym, byli nieprzygotowani do sprostania procesom prywatyzacji. W rezultacie doszło do wielu konfliktów i nieporozumień pomiędzy urbanistami a mieszkańcami, właścicielami gruntów i nieruchomości, pośrednikami, jak i deweloperami.

Neoliberalna doktryna wyższości wolnego rynku nad systemem komunistycznym, doprowadziła do tego, co można określić mianem ?kryzysu legitymizacji? planowania. W 1990 roku wprowadzono bardziej elastyczny sposobów zarządzania miejskimi systemami, zwany "laissez-faire planowania", który dąży do wspierania interesów krótkofalowych kapitału prywatnego.

Osłabienie pozycji planowania przestrzennego doprowadziło do niekontrolowanych inwestycji, braku odpowiedniej infrastruktury, zubożenia zasobów środowiska naturalnego, dziedzictwa kulturowego i w efekcie ostrej, dezintegracji społeczno-przestrzennej. Nawet pozytywne aspekty miejskie zachowane w okresie komunizmu, takie jak integracja społeczna, liczne parki i inne miejsca publiczne, duża liczba systemów tranzytowych, zostały podwazone.

Po 2000 roku, urbanistyka powróciła do roli ważnej funkcji społecznej. Pozytywne zmiany obejmują zagadnienia takie jak, jasne określenie postępowania instytucjonalnego w planowaniu miejskim, zwiększony wkład publiczny w proces projektowania. Zmiany zostały rozszerzone o nowy element, którym jest zrównoważone planowanie rozwoju miejskiego.

Na raport składa się w pierwszej kolejności podsumowanie społeczno-polityczne, definiowanie procesów postkomunistycznej transformacji, w szczególności odnoszących się do obszarów miejskich. Po drugie, opinie historyków urbanistyki z danych regionów z uwzględnieniem planowania miejskiego. Następnie, ukazuje współczesne ramy instytucjonalno-proceduralne, omawia kwestie zrównoważonego rozwoju i problemy związane z nieformalnym rozrostem przestrzeni i infrastruktury miejskiej. Stanowi on również przegląd istniejących mechanizmów monitorowania i oceny miejskich planów. Raport kończy się dyskusją na temat stanu edukacji miejskiego planowania w regionach.

Informacje zawarte w raporcie, na temat wyzwań i osiągnięć w okresie przejściowym, mają inspirować projektantów miejskich, żeby planowanie przebiegało w sposób bardziej sprawiedliwy i efektywny, społecznie, ekologicznie, jak i ekonomicznie.

31.03.2010